Szkolenie z bezpieczeństwa cyfrowego w Kocmyrzowie

E-usługi, ochrona PESEL i bezpieczne korzystanie z Internetu

31 sierpnia 2026 r. w siedzibie Klubu „Senior+” w Kocmyrzowie odbyły się drugie warsztaty w ramach projektu „Seniorze, działaj bezpiecznie online” realizowanego przez Fundację Instytut Bezpieczeństwa Cyfrowego. W spotkaniu wzięło udział 12 seniorów z Kocmyrzowa.

Tematem warsztatów była „Cyberhigiena w praktyce: hasła, PESEL i prywatność”. Spotkanie koncentrowało się na bezpiecznym korzystaniu z e-usług publicznych, ochronie danych osobowych oraz codziennych nawykach, które mają znaczenie dla bezpieczeństwa w Internecie.

Jedną z najważniejszych części spotkania były e-usługi, które pozwalają załatwiać wiele spraw bez wychodzenia z domu. Rozmawialiśmy o korzystaniu z aplikacji mObywatel, Profilu Zaufanego oraz Internetowego Konta Pacjenta, a także o innych usługach publicznych dostępnych online. Część uczestników korzysta z tych narzędzi na co dzień, inni znają je, ale nie korzystają z nich regularnie lub nie są pewni, jak i w jakich sytuacjach można je wykorzystać. Dlatego rozmawialiśmy nie tylko o samym działaniu poszczególnych usług, ale przede wszystkim o ich praktycznym zastosowaniu i bezpiecznym korzystaniu. Zachęcaliśmy również uczestników do uruchomienia usług, które mogą ułatwić im załatwianie codziennych spraw.

Dużo uwagi poświęciliśmy hasłom i codziennym nawykom związanym z ich używaniem. Rozmowa wyszła bezpośrednio od uczestników, którzy zwracali uwagę, że zapamiętywanie wielu różnych haseł jest trudne. Pojawiła się również sugestia, że wygodniej byłoby używać jednego hasła do kilku usług. Rozmawialiśmy więc o tym, dlaczego takie rozwiązanie zwiększa ryzyko przejęcia kolejnych kont i jak można je zastąpić rozwiązaniami, które są jednocześnie bezpieczne i możliwe do stosowania w codziennym życiu. Wyjaśnialiśmy, dlaczego samo dodanie wielkiej litery, cyfry czy znaku specjalnego nie czyni krótkiego hasła automatycznie bezpiecznym. Rozmawialiśmy o tym, jak działają programy wykorzystywane do automatycznego łamania haseł i dlaczego długość hasła ma tak duże znaczenie. Uczestnicy poznali również sposoby tworzenia długich, ale łatwiejszych do zapamiętania haseł i fraz. Omówiliśmy też różne sposoby przechowywania haseł – od cyfrowych menedżerów po rozwiązania analogowe, takie jak odpowiednio zabezpieczony notes. Omawialiśmy zalety i ograniczenia poszczególnych metod, szukając rozwiązań, które mogą być zarówno bezpieczne, jak i wygodne dla użytkownika.

Część praktyczna odbywała się bezpośrednio na telefonach uczestników. Wspólnie sprawdzaliśmy ustawienia zabezpieczeń i wprowadzaliśmy potrzebne zmiany, dzięki czemu każdy mógł od razu zastosować omawiane zasady na swoim urządzeniu. Jedna z uczestniczek zdecydowała się uporządkować hasła przechowywane w menedżerze, a po rozmowie o bezpiecznym logowaniu do usług publicznych postanowiła również założyć Profil Zaufany. Inna uczestniczka zadeklarowała, że uda się do urzędu gminy, aby zastrzec swój numer PESEL.

Numer PESEL był jednym z tematów, który wzbudził szczególnie dużo zainteresowania. Rozmawialiśmy o tym, dlaczego należy chronić dane pozwalające na identyfikację oraz w jakich sytuacjach zastrzeżenie numeru PESEL może stanowić dodatkową ochronę. Uczestnicy mieli również okazję sprawdzić stronę bezpiecznedane.gov.pl. Było to szczególnie istotne ze względu na niedawne udostępnienie możliwości sprawdzenia, czy dane użytkownika znalazły się w ujawnionym wycieku danych związanym z atakiem na platformę MyDr.

Rozmowa o PESEL-u i MyDr była także punktem wyjścia do omówienia ataków ransomware. Wyjaśnialiśmy, na czym polegają ataki grup APT z użyciem ransomware, jak przebiegają i w jaki sposób szyfrowane są dane przez złośliwe oprogramowanie by uzyskać kontrolę lub okup. 

Dużą część spotkania stanowiły przykłady oszustw, z którymi uczestnicy zetknęli się sami lub które znają z najbliższego otoczenia. Wśród omawianych schematów znalazły się między innymi fałszywe informacje o konieczności uiszczenia opłaty parkingowej czy dopłaty do przesyłki. Uczestnicy dzielili się własnymi doświadczeniami, dzięki czemu rozmowa dotyczyła nie tylko przykładów przedstawionych przez prowadzących, ale także sytuacji, które rzeczywiście pojawiają się w codziennym życiu.

Szczególne znaczenie miało omówienie przypadku oszustwa, do którego doszło na terenie gminy Kocmyrzów-Luborzyca. 22 stycznia 2026 r. 78-letnia mieszkanka gminy odebrała telefon od kobiety podającej się za jej córkę. Oszustka twierdziła, że spowodowała śmiertelny wypadek i potrzebuje pieniędzy na kaucję, aby uniknąć więzienia. W rozmowie uczestniczył również mężczyzna podający się za prokuratora. Seniorka przekazała 35 100 zł mężczyźnie, który odebrał kopertę przy ogrodzeniu jej posesji. Przypadek ten pozwolił porozmawiać o mechanizmach tzw. oszustw „na legendę”, wykorzystywaniu emocji oraz znaczeniu spokojnej weryfikacji informacji.

Ważnym elementem spotkania była również rozmowa o ochronie przed wyłudzeniem danych. Omawialiśmy, w jaki sposób przestępcy próbują nakłonić użytkowników do kliknięcia w link, podania danych lub wykonania określonej czynności. Uczestnicy przywoływali znane im przykłady wiadomości dotyczących przesyłek czy opłat, a wspólnie analizowaliśmy, jakie sygnały mogą wskazywać na próbę oszustwa.

Warsztaty miały przede wszystkim charakter rozmowy i dwustronnej wymiany wiedzy. Uczestnicy na bieżąco przedstawiali własne doświadczenia, przyzwyczajenia i wątpliwości, a omawiane zagadnienia były punktem wyjścia do szerszej rozmowy o tym, jak działają współczesne zagrożenia cyfrowe. W odpowiedzi na pytania wyjaśnialiśmy nie tylko, jakie rozwiązania są bezpieczniejsze, ale również dlaczego – omawiając mechanizmy techniczne, możliwości narzędzi wykorzystywanych przez cyberprzestępców oraz konsekwencje konkretnych nawyków. Dzięki temu uczestnicy mogli od razu odnieść zdobytą wiedzę do własnych urządzeń i sposobu korzystania z Internetu. Właśnie dlatego spotkanie trwało rekordowo długo – ponad 3 godziny!

Spotkanie zostało zrealizowane w partnerstwie z Klubem „Senior+” w Kocmyrzowie, który udostępnił przestrzeń na przeprowadzenie warsztatów. Dziękujemy uczestnikom za aktywny udział, liczne pytania oraz gotowość do dzielenia się własnymi doświadczeniami i wiedzą. Taka forma spotkania pozwala łączyć praktyczne umiejętności z wiedzą o tym, jak i dlaczego działają współczesne zagrożenia cyfrowe.

Projekt „Seniorze, działaj bezpiecznie online” sfinansowano ze środków Programu „Działaj Lokalnie” Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowanego przez Akademię Rozwoju Filantropii w Polsce oraz ODL Stowarzyszenie Korona Północnego Krakowa.